sinemadan çıkmış insan

2012-02-15T10:39:00.001-08:00

Rüyalarını sinemaya uyarlayan yönetmen Terry Gilliam'ın 1991 yapımı The Fisher King ile sinema tarihine kazandırdığı en güzel sahnelerden biridir. Aslına bakarsanız film unutulmayacak birçok sahneye sahiptir de bugün metroda oturmuş insanları seyrederken aklıma bu geldi,paylaşıyorum.

2012-02-14T08:52:00.002-08:00

Tirez Sur Le Pianiste (Piyanisti Vurun) -1960

François Truffaut

Bir Zamanlar Anadolu'da

2012-01-21T11:50:00.000-08:00

Tıpkı doktor gibi bizim de suratımızda bir kan lekesi var,bizler de bir bilinmeze bakıyoruz kapalı bir pencerenin ardından. Çocuklar okul bahçesinde top oynuyorlar,babasız oğlan oyun oynayan çocukların dışarı kaçan topunu bahçeye geri atıp annesiyle birlikte uzaklaşıyor.

Bizim Büyük Çaresizliğimiz’de görselleştirilen romandaki ”Bizim büyük çaresizliğimiz Nihal’e aşık olmamız değil, sesimizin dışarıdaki çocuk seslerinin arasında olmayışıydı. Asıl çaresizlik buydu!” cümlesi; Zeki Demirkubuz’un bir söyleşisinde kendisi için acının ne olduğunu tarif ederken anlattığı bir yaz günü okul bahçesinde top oynayan iki çocuğun topu bırakıp gitmelerinin ardından okulun duvarına dayanıp duran topun sessizliği anektodu (Kader: Zeki Demirkubuz,Dost Yayınları & Ankara Sinema Derneği,2006, sf. 85-86 ) ve Bir Zamanlar Anadolu’da’nın okul bahçesinde oynayan çocuklara toplarını geri atıp uzaklaşan oğlan çocuğu bir arada düşünelebilir, en azından tuhaf bir tesadüf olarak bile… Enteresan bir biçimde, bu erkeklik algılarının hepsinde bir ‘oyunun dışında kalmışlık’ hissi var sanki, oyunun kurucuları olduklarını ve asıl dışarıda bıraktıklarının da kadınlar olduğunu gözden kaçırarak…

(Altyazı’nın Ekim 2011 sayısından…)

Les Quatre Cents Coups (The 400 Blows) - 1959

2011-12-31T15:54:00.000-08:00

Edelweiss şarkısı başladığında televizyonu kapattım. Sessizlik odaya geri döndü. Boğazım kurumuştu,mutfağa giderek buzdolabından büyük kaptaki sütü çıkarıp içtim. Koyu ve taze bir süttü. Tadı marketlerde satılan sütten farklıydı. O sütten bardak bardak içerken, bir an François Traffaut’nun 400 Darbe filmini anımsadım. Filmde öyle bir sahne vardı. Genç Antoine evden kaçıyor,karnı acıkıyor,sabahın erken saatlerinde evlerden birinin kapısına bırakılan sütü çalıyor,hızlı adımlarla kaçarken bir yandan da sütü içiyordu. O büyük şişeyi tamamen bitirmesi zaman alıyordu. Hüzün verici acıklı bir sahneydi. Bir şeyleri yemek ya da içmenin o kadar hüzün verici,acıklı olabileceğine insan inanamıyordu. O film de çocukluğumda izlediğim az sayıdaki filmlerden biriydi. İlkokulda ödev olarak o filmi seçmiş ve sinemaya da tek başıma gitmiştim. Trenle İkebukuro’ya kadar gitmiş, sinemadan çıkınca da hemen süt alıp içmiştim. İçmeden duramazdım.

Haruki Murakami - Sahilde Kafka

syf:587

Bahsi geçen sahne için: Les Quatre Cents Coups

Jules et Jim - 1962

2011-12-25T02:29:00.000-08:00

Yıldırım Türker, Jeanne Moreau ile ilgili kaleme aldığı bir yazıda -onun tarçınlı şekerli sesi- gibi bir ifade kullanır. Bunun ne kadar doğru olduğunu, Truffaut’nun sinemanın gerçek hayatı fotoğrafladığı yönündeki inancı ile şairane bir şekilde yer verdiği detaylara sahip olan nefis filmi Jules et Jim ‘de kullanılan bu şarkıyı dinleyince daha iyi anlıyorsunuz. Ve Fransızcanın ne kadar güzel bir dil olduğunu ve Moreau’ya hayran olan adamları/kadınları ve siyah&beyaz bir filmde bile bütün renkleri görmemizi sağlayan müziğin kutsallığını …

Türker’in de dediği gibi; Jeanne Moreau’nun yüzü, bana geçen yüzyılda yitirdiğimiz kimi coşkuları hatırlatıyor.

Güzel pazarlar...

Bahsi geçen yazı için: Moreau'nun yüzü - Yıldırım Türker

Singin'in the Rain

2011-12-18T01:59:00.000-08:00

Woody Allen şöyle der: ‘ölümsüzlüğe yapıtlarımla değil gerçekten ölmeyerek ulaşmak istiyorum.’' Bu sahneyi ne zaman izlesem Gene Kelly için tam da böyle olmalıydı derim. Bir filmin elli dakikası yağmur sahnesi olsa hiç sıkılmadan izleyebilirim diyen biri olarak sinemasal hazzın varlığına inandıran tüm zamanların en muhteşem sahnelerinden birinin yaratıcısı ve hala bir yerlerde şarkı söyleyip dans ettiğine inandığım yakışıklı aktöre burdan selam olsun!..
Ve Gene Kelly’nin tebessümü kadar sıcak, Debbie Reynolds kadar içten, Donald O’Connor’un mimikleri kadar komik, buram buram çocuksu bir masumiyetle dolu bu film için sinemaya bir kere daha teşekkür etmek gerek.

Güzel pazarlar…

The Purple Rose Of Cairo (Kahire’nin Mor Gülü)

2011-12-09T15:28:00.000-08:00

Woody Allen’ın içinde oyuncu olarak değil de yönetmen ve senarist olarak yer aldığı ve ‘en sevdiğim filmim’ dediği 1985 yapımı bir şaheser. 1930’lu yıllar Amerika’sında geçen tam manasıyla -woody allen kafası-nda bir hikaye… Filmin karakterlerinden Cecilia büyük buhran döneminin insanları da buhrandan buhrana sürüklediği bir bölgede yaşayan ve bu durumdan kurtulabileceği -daha doğru ifadeyle- nefes alabilmesini sağlayacak bir yerin peşine düşen insanlardan biri. İşte -sinema- birçok kişi için olduğu gibi onun için de bunu sağlayan büyülü kelime olarak burada devreye giriyor. Film boyunca sinema salonlarına,oyunculara,ekrandaki görsel şölene kendisini fazlasıyla kaptırdığını Cecilia’nın gözlerindeki ışıltıdan görebilmek mümkün. -Eski dönemde sinema seromonisinin nasıl bir şey olduğuna dair bir görsellik sunması da filmin keyifli detaylarından,söylemeliyim.-

Velhasıl Cecilia, garson olarak çalıştığı yerdeki sıkıntılar,kocasından beklediği aşk yerine her gün şiddet görmesi (Sevgi Soysal’ın “Ben kadının biriysem, sevilmeliyim.” sözü durumu özetler niteliktedir.) ve çaresizlikle bunlara katlanması sebebiyle mutluluğu her gün sinema salonun koltuğuna oturduğu zamanlarda bulabilen bir karakterdir. Sinema koltuklarının bendeki bütün karşılıklarına buruk bir tebessümle selam ettikten sonra, filmin bu noktasında Cecilia’yı içselleştirmemek namümkün. Zira bazı karakterlerin gerçekleşmesini istemek,bunun üzerine düşlerde kaybolmak benim de hayatımda oldukça yer eden bir eylem. Sadece bunu işlemesi açısından bile bu film kişisel sinema hafızamda önemli bir yere sahip diyebilirim.

Filme geri dönecek olursak; elinde -popcorn- dumanlı,kalabalık,naif bir gürültüye sahip sinema salonunda filmi defalarca izlemesine rağmen tekrar izlemekte olan Cecilia var.

Ve nihayet -film içindeki filmin- romantik,yakışıklı,cesur,’güzel öpüşen’ diğer kahramanı Tom Baxter sahnede…

Ekrandan sinema salonunda parlayan gözlerle ona bakan Cecilia’ya döner;

“Bunca kez geldiğine göre filmi çok sevmiş olmalısın.” dedikten sonra seyircilerin büyük şaşkınlık nidaları eşliğinde sinema perdesinden kopup Cecilia’ya doğru yürüyerek sinema tarihinin en Allenvari sahnelerinden birine imza atar.

Ve film bundan sonraki kısımda Jersey’li genç kadının çoşkulu düşler ve acı gerçekler arasındaki o korkunç uçurumda asılı kalıp alacağı kararlara yer verecek.

İyi seyirler...

Beş Vakit

2011-10-07T12:59:00.000-07:00

Beş mısradan oluşan şiir gibi bir film. Reha Erdem’in 2006 yapımı, birçok ödül toplayan ve İngiltere’nin önde gelen gazeteleri The Times ve The Sunday Times’ın eleştirmenleri tarafından belirlenen “Yılın En İyi 100 Filmi” listesinde ilk beşte yer alan bu filminde; geniş deniz manzarası karşısında, yüksek tepeler üstünde seçim şanslarının olmadığı bir yığın şey altında ezilen küçük bedenlerin -filmin içine girebildiğiniz ölçüde- tanık olabileceğiniz hikayelerini izliyoruz.
Sigarayı tutmalarındaki gibi tecrübesiz aşkları,şaşkınlıkları,öfkeleri,bağlılıkları,iç geçirmeleri… Nefreti hissettiren sesler karşısında tıkadıkları kulakları, sokağa açılan kapı önündeki geçirilen saatlerde sessizlikle bükülen boyunları… ‘Anneni mi daha çok seversin babanı mı?’ sorusuna verilen net cevaplar ve hiçbir zaman sorulamayan sorular… Dar sokaklarda yürürken geride bırakamadıkları ne varsa gözlerinin altında biriken, uykularının sığmadığı ve aslında büyük bir uykuda oldukları evlerden fırsat buldukça kaçıp giderek şevkati doğanın kucağında bulan çocuklara anlatımı güç bir sarılma ihtiyacı duyuyorum. Hayat Bilgisi kitaplarının kokusuna karışıyor yağmur sonrası toprak kokusu, ‘kurban’ edilen hayvanların kırmızısı siniyor ürken bakışlara.
Babalar ve oğulları, kızlar ve anneleri, öğretmenler ve öğrencileri, kardeşler ve arkadaşlar, kimsesizler ve kimsesizliklerini acımasızca hissettiren diğerleri…
Hep daha çok sevilecek ve hep daha çok nefret edilecek bir diğeri.
Özetle;birinin mutlaka dışarda kaldığı karelerle dolu hüzünlü bir fotoğraf albümü bu film.
Filmin sonuna geldiğimde ise aklımda Murathan Mungan’a ait şu sözler vardı;

“Çocukluktan kalma acılara ağlarken insan, çocuklar gibi omuzları sarsılarak bütün vücuduyla ağlardı…”

Sevmek Zamanı

2011-10-07T12:54:00.000-07:00

Halil: Sen dostlukların, aşkların kolay mı kurulduğunu, kolay mı sürdürüldüğünü sanıyorsun? Resminle… ilk karşılaşmamızı dün gibi hatırlarım. Elbiselerim eskiydi, kirliydim, sakallarım uzamıştı. Birden bana iyilikle, sevgiyle bakan bir yüz gördüm. İnanamadım.İkinci kez zorlukla baktım resmine. Gene iyilik, gene sevgi vardı gözlerinde. Nihayet değişmezi bulmuştum. Resmin benim içime bakıyordu. Benim kendimi görüyordu. Bana hep dostlukla, iyilikle, sevgiyle baktı.
Meral: Benim bakışlarımda da sevgi var. Ben de senin kendini görüyorum. Resmimin yerine ben seveceğim seni. Artık ben varım!…

Bu film mevsimlerden Sonbahar… Başrollerini, Müşfik Kenter ve Sema Özcan’ın yanında Büyükada’nın,Neyzen Tevfik’in,rakı sofralarının,hiç durmayacak gibi yağan yağmurun,ıslak kaldırımların,esen rüzgarın,iskeledeki buruk bekleyişlerin,yağmur yağsa bile arabaya binmeyi reddedip uzun uzun yürüyen ‘aylak adam’ların, gramafonlardan yükselen cızırtılı nağmelerin, Raif Bey’in, Pia’nın paylaştığı Yeşilçamın fark yaratmış en naif,en efkarlı,en dumanlı filmlerinden biri. Zengin kız ile fakir erkeğin, fabrikatör bir baba ve kötü adamlar/kadınlar altında can çekişen aşk hikayesi klişesini bir kenara bırakarak aşkın imkansızlığını daha derinlerde yaratmış bir hikaye… Fars edebiyatında da görülen “Ben sana değil suretine aşığım.” cümlesi ile özetleyebileceğimiz,şairane gerçekçilik akımından etkilenmiş,bazı sekanslarıyla yeşilçamın görsel literatürüne hatırı sayılır bir iz bırakmış,çekildiği dönem açısından değerlendirildiğinde diyaloglar üstünde biraz daha durulabileceğini düşündürten ama yine de söylediği birkaç cümleyle derdini anlatmayı başarmış etkileyici bir Metin Erksan yapımı.

Sana dünyada hiçbir erkeğin hiçbir kadını sevemeyeceği kadar aşığım. Sana aşık kalmak istiyorum işte hepsi bu kadar.

Kaplumbağalar da Uçar (Lakposhtha parvaz mikonand)

2011-10-07T12:51:00.000-07:00

“Göl kenarında yaşayan bir kaplumbağa, çevresindeki kuşları sürekli izler, onlara imrenirmiş. Zaman geçtikçe bu kuşlarla arkadaş olmuş ve duygularını paylaşmış. Kaplumbağa, yaşadığı gölün diğer tarafına gitmek istiyormuş; ama kendisi de biliyormuş, gidecek olsa bu gezinin bir ömür süreceğini. Kaplumbağa: “Keşke ben de sizin gibi uçabilseydim.” demiş kuşlara. Kaplumbağanın bu dileğini yerine getirmek isteyen kuşlar: “Uçabilirisin!” demişler kaplumbağaya. ”Kaplumbağalar da uçar!”… Bir dal bulan iki kuş, kaplumbağayı karşıya geçirmek için iki yandan tutacakmış. “Tek yapman gereken dalı sıkıca ısırmak.” demişler kaplumbağaya. Isırmış kaplumbağa dalı ve yükselmiş yükselmişler, uçmuş uçmuşlar… Ama kaplumbağa korkmuş yükseklerden. Heyecanla bağıracağı an çenesi açılıvermiş kaplumbağanın ve suya düşmüş; yani ait olduğu yere, kendi yavaş, imkânsız hayatına… Anlamış yüksekler için yaratılmadığını, kuşlar gibi olamayacağını.”

Trajediyi sek sunan yönetmen Bahman Ghobadi’ye filmin ismi için ilham kaynağı olmuş bir kürt hikayesi…
Küçük bir kız çocuğunun uçurumun başında minik ama kararlı adımlarıyla başlayan sahnesi ile nasıl bir şey izleyeceğimiz konusunda daha en başından göz kırpan film; mülteci kampında hayatlarını mayın toplayarak kazanan çocukların,onların yalnızlığının,birbirlerine olan bağlılıklarının ve Ghobadi filmlerinin vazgeçilmezi realizmin insanın içine işleyen sunumuyla sanıyorum kişisel sinema hafızamda en çok ağladığım film olarak yer edecek.
Özellikle son dönemde artan/artmaya devam eden savaş söylemleri içinde akli melekelerini bir tarafa bırakıp milli duygularıyla hareket eden, nefreti bir konuşma biçimi haline getiren kişilerin izlemesi gereken bir yapım diye eklemeliyim. Zira hiçbir dil savaşın çirkinliğini sinema kadar iyi anlatamaz.

“Kardeşim dünya savaşta. Niye? Paranın hatırı için. Para,Para,Para,Para…